دستورالعمل اجرايی تعیین معلولیت

در اجراي تبصره ماده يك دستورالعمل نحوه تشكيل و شرح وظايف كميسيون های پزشكی تشخيص معلوليت مصوب شورای معاونين سازمان بهزيستی كشور، دستورالعمل اجرايی تعیین معلولیت به شرح ذيل ابلاغ می گردد.
تعاریف:
عملکرد بدن: عبارت  از عملکردهای فیزیولژیکی دستگاه های مختلف بدن می باشد.
ساختارهای بدن: بخش های تشریحی بدن نظیر اندام ها، اعضا و اجزای آن ها می باشد.
اختلال ها: شامل مشکلات عملکردی در بدن یا ساختار، نظیر انحراف واضح یا فقدان می باشد.
مشارکت: انجام وظیفه یا عمل به وسیله فرد است.
ناتوانی: عبارت است از هرگونه محدودیت و یا فقدان در انجام یک فعالیت اعم از رفتار، ارتباط و سایر مهارت های روزمره زندگی.
تبصره 1: طبق تعریف در قانون جامع حمایت از حقوق معلولان، منظور از معلول فردی است که به تشخیص کمیسیون پزشکی سازمان بهزیستی بر اثر ضایعه جسمی، ذهنی، روانی یا توام اختلال مستمر و قابل توجهی در سلامت و کارایی عمومی وی ایجاد گردد و موجب کاهش استقلال فرد در زمینه های اجتماعی و اقتصادی شود.

ماده 1)

تعيين شدت معلوليت موضوع اين دستورالعمل به منظور سطح‌بندی خدمات و تعيين ميزان بهره‌مندی افراد معلول از خدمات مورد نظر قانون جامع معلولين مصوب مورخ 16/2/83 مجلس شورای اسلامی می باشد.

ماده 2)

 معلوليت‌ها به 6 گروه عمده و شايع ذیل طبقه بندی می شوند:

   1ـ  اختلالات  جسمی- حرکتی
   2ـ  اختلالات ذهنی   
  3ـ  اختلالات بينايی  
  4ـ  اختلالات شنوايی
  5ـ  اختلالات گفتاری
  6ـ  اختلالات  اعصاب و روان

ماده 3)

شدت معلوليت هر گروه بر اساس روش رتبه‌ای بوده و در چهار سطح، خفيف،متوسط،شديد و خيلی شديد مشخص می گردند.

ماده 4) 

شدت معلوليت هر گروه بر مبنای اختلالات عملكرد و ساختار بدن (body function & structure) تعيين می گردد.

ماده 5)

شدت معلوليت گروه افراد دارای اختلالات جسمي‌ ـ حركتي:

1ـ خفيف
2ـ متوسط 
3ـ شديد
4ـ خيلی شديد

تبصره 2: در مورد dwarfism،nanism ،کوتاهی اندام تحتانی و deformity انگشت شدت معلولیت بر اساس عدم کارایی و از کار افتادگی فردی و نظر کارشناسی تعیین گردد.
تبصره 3: افراد دارای صرع بزرگ(صرع غیر قابل کنترل با دارو) از نظر شدت معلولیت در گروه شدید  قرار می گیرند.

ماده 6)

شدت معلوليت گروه افراد دارای اختلالات ذهنی:

1ـ خفيف
2ـ متوسط 
3ـ شديد
4ـ خيلی شديد

ـ معلولين ذهني با بهره‌هوشي (IQ) بين 70ـ51 معلولين ذهنی با بهره هوشی (IQ) بين 50ـ36
 ـ معلولين ذهني با بهره هوشی (IQ) 35ـ21
 ـ معلولين ذهني با بهره‌هوشی (IQ)كمتر از 20
تبصره4:  تعيين ميزان بهره هوشی بر مبناي تست‌های وكسلر، ريون و وين لند می باشد.
تبصره 5: چنانچه افراد دارای  اختلالات ذهنی همراه با اختلالات رفتاری( بطور همزمان) باشند، تقسیم بندی فوق با یک درجه بالاتر  برایشان منظور می گردد.

ماده 7 شدت معلوليت گروه افراد دارای اختلالات بينايی:) 

1ـ خفيف
2ـ متوسط 
3ـ شديد
4ـ خيلی شديد

– فقدان یک چشم و چشم دیگر سالم.

– یک چشم دارای میدان بینایی بین 45 تا 20 درجه.

– هر دو چشم دیدی در حدود حدود 1/0 -3/0 داشته باشد.

– هر دو چشم دارای میدان بینایی بین 45 تا 20 درجه داشته باشد.

 – هر دو چشم دیدی کمتر از 1/0 داشته باشد.

– هر دو چشم میدان بینایی کمتر از 20 درجه داشته باشد.

– نابينايي مطلق هردو چشم یا N.L.P. 

تبصره 6 : لازم به ذکر است که در تمامی موارد بالا دیدن با بهترین اصلاح (با عینک) در نظر گرفته شده است.
تبصره 7 : بیماران RP (کسانی که مشکل شبکیه دارند)در این سطح بندی قرار می گیرند.
تبصره 8: N.L.P عدم درک نور می باشد.
تبصره 9 : در صورت فقدان یک چشم اگر چشم سالم دیدی کمتر از 3/0 داشته باشد در سطح بندی متوسط قرار می گیرد.

ماده 8: شدت معلوليت گروه افراد دارای اختلالات شنوايی: 

1ـ خفيف
2ـ متوسط 
3ـ شديد
4ـ خيلی شديد

ـ اختلال شنوايی در هر دو گوش، آستانه شنوايی dB 45ـ26
ـ اختلال شنوايی در هر دو گوش، آستانه شنوايی dB70ـ46
 ـ اختلال شنوايی در هر دو گوش، آستانه شنوايی 90ـ71 dB
ـ استفاده از پروتز کاشت حلزون ـ اختلال شنوايی در هر دو گوش، آستانه شنوايی  dB90

تبصره 10: لازم به ذکر است اگر کاهش شنوایی دو گوش، متفاوت باشد مبنا آستانه شنوایی گوش بهتر است.
تبصره 11: در صورتی که شدت معلولیت و آستانه شنوایی متفاوت باشد نظر کارشناس  ملاک خواهد بود.

ماده 9: شدت معلوليت گروه افراد دارای اختلالات گفتاری :

1ـ خفيف
2ـ متوسط 
3ـ شديد
4ـ خيلی شديد

– اختلال در تولید آواهای گفتاری
– وجود کام کوتاه یا عمیق
– لکنت خفیف تا متوسط
– اختلالات dyslexia سن دبستان
– اختلالات صوتی با منشاء روانی و هورمونی
– شکاف کام سخت یا کام نرم
– شکاف زیر مخاطی بدون درگیری لب
– فلج زبانی یک طرفه
– لکنت شدید
– اختلال dyslexia بالاتر از سن دبستان
– برداشتن حنجره
– فلج زبانی دو طرفه
– فلج یک طرفه و دو طرفه حنجره
– شکاف نرم و سخت یک طرفه با درگیری لب
– شکاف کام نرم و سخت دو طرفه بدون در گیری لب
– سندرم های فکی صورتی- زبان پریشی Aphasia
– اختلال زبان به دلیل Autism
– شکاف کام نرم و سخت دو طرفه با درگیری دو طرفه لب

ماده 10: شدت معلوليت گروه بيماران روانی مزمن:

– كليه بيماران روانی مزمن در گروه شديد و خيلي شديد قرار می گیرند  و از كليه مزايای اين دستورالعمل بهره‌مند خواهند بود.
– بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا و سایر اختلال های روان پریشی(اختلالات خلقی،اضطرابی،شخصیتی،شناختی،نافذ رشد وزوال عقل) طبق DSM4-TR در گروه خیلی شدید و سایر بیماران روانی مزمن در گروه شدید قرار می گیرند .
تبصره12: برخی از بیماران مبتلا به اختلال دو قطبی که شدت بیماری در حد خیلی شدید ارزیابی می گردد، در گروه بیماران روانی مزمن، خیلی شدید قرار می گیرند.
تبصره 13: منظور از عدم کارایی در تعاریف ارائه شده، میزان عملکرد، فعالیت و مشارکت هر فرد جهت اجرای وظایف خود می باشد.
تبصره 14: درافراد چند معلولیتی ملاک تعیین سطح معلولیت بر اساس عدم کارایی یا از کارافتادگی تعیین و مشخص می گردد.
تبصره 15: اعتبارات مورد نیاز کمیسیون ها از محل اعتبارات حوزه توانبخشی متبوعه با پیشنهاد رئیس کمیسیون تامین
 می گردد.
تبصره 16: کلیه مواردی که در این دستورالعمل لحاظ نگردیده است، بر اساس نظر کمیسیون اعمال خواهد شد.
تبصره:17: نقطه نظرات و پیشنهادات به کمیسیون تجدید نظر استان برای رفع ابهامات و اشکالات ارائه گردد.
تبصره 18: اعتبار هر کارت شناسایی 4 سال می باشد که  در روی کارت می بایست  قید گردد. در صورتی که کارت معلولیت تحت هر عنوان مفقود گردد یا شدت معلولیت تغییر کند نیاز به صدور کارت مجدد می باشد، که این امر بر اساس پرونده معلول و تقاضای فرد معلول انجام می شود.
تبصره 19: در قبال صدور کارت هیج وجهی دریافت نمی گردد و این امر زیر نظر مستقیم معاونت توانبخشی صورت می گیرد.
تبصره 20: این دستورالعمل در 10 ماده و 20 تبصره توسط حوزه معاونت توانبخشی،دفتر امور توانبخشی معلولین ذهنی تهیه و در بهمن ماه 1387 در شورای مدیران حوزه معاونت توانبخشی کشور به تصویب رسید و هر گونه تغییر در آن مستلزم تایید شورای مذکور می باشد.

1.  عدم كارآيی يا فقدان دو پا از بالای زانو                                           
2. عدم كارآيی يا فقدان دو دست از مچ به بالا.
3.  عدم كارآيی يا فقدان يك پا و يك دست 
4. انحناء شدید ستون فقرات غیر اصلاحی (اسکلیوز،کیفوز)         

1. عدم كارآيی يا فقدان چهار دست و پا
2. عدم كارآيی يا فقدان دو دست از بالای آرنج
3. عدم كارآيی يا فقدان دو پا از لگن

1. عدم كارآيی يا فقدان يك پا از زير زانو
2.  انحنای خفیف ستون فقرات غیر اصلاحی                                                                                            
 1. عدم كارآيی يا فقدان دو پا از زير زانو
2. عدم كارآيی يا فقدان يك پا از بالای زانو   
3. عدم کارآیی یا فقدان یک دست از مچ به پایین (دست غالب)
4. عدم كارآيی يا فقدان يك دست از مچ به بالا(دست غالب)