راه های ارتقاء سلامت روان در معلولین جسمی و حرکتی (1)

مقدمه

توانبخشی مجموعه ای است که اقدامات هدفمند را در جهت قادرسازی شخص معلول به منظور دستیابی به سطح نهایی توانایی و عملکرد جسمی، حسی، و حفظ این توانایی ها انجام می دهد. بر همین اساس در سال 1383 قانون جامع حمایت از حقوق معلولان در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و این قانون ابعاد تازه ای به حمایت از معلولان بخشید. بر این قاعده فعالیت عمده این مجموعه تغییر زندگی معلولین برای کسب استقلال بیشتر است. اقدامات فوق در این سازمان در قالب ابعاد توانبخشی و راه های ارتقاء سلامت و روان در معلولین به صورت تیمی که ذیلاً تعریف می شود انجام می پذیرد.

خدمات توانبخشی به معلولین جسمی، حرکتی و حسی

1 – ارائه خدمات شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، ارتوپدی فنی به منظور توانمندسازی و ایجاد شرایط مناسب جهت حضور فعال وی در جامعه
2 – تدوین و ارائه برنامه های آموزشی نحوه مراقبت و رعایت بهداشت فردی، تمرین درمانی و نحوه انجام فعالیت های روزمره و بهداشت روان، اصول ازدواج، آموزش برنامه های توانبخشی شنوایی به خانواده های دارای کودک کم شنوا به منظور کسب استقلال نسبی فرد معلول و خانواده وی، به فرد و جامعه می باشد.
3 – ارائه خدمات حمایتی و اجتماعی از قبیل بیمه پایه، بیمه مکمل، تأمین هزینه ایاب و ذهاب، تأمین کمک هزینه تحصیلی و دانشجویی، پرداخت مستمری، هزینه حق پرستاری معلولین ضایعه نخاعی
4 – تأسیس وتوسعه مراکز غیردولتی (ایجاد مراکز خانواده و کودک نابینا، توسعه مراکز جسمی حرکتی ، MS ، خانواده و کودک کم شنوا و ناشنوا و روزانه ضایعات نخاعی)
5 – ارزشیابی و نظارت بر فعالیت مراکز غیردولتی و نحوه ارائه خدمات
6 – واگذاری خدمات توانبخشی به بخش غیردولتی
7 – بهینه سازی ظرفیت ارائه خدمات در مراکز توانپزشکی دولتی
8 – ایجاد ارتباطات با سازمانهای بین المللی با هدف اجرای برنامه های مشترک
9 – کارشناسی خرید وسایل و تجهیزات توانبخشی به منظور ارتقاء سطح کیفی وسایل
10 – پیشگیری از بروز و شدت معلولیت با تاکید بر اقدام به موقع توانبخشی

کلینک های توانپزشکی به منظور ارتقاء سلامت و روان در معلولین :

پذیرش و ارائه خدمات مشاوره، روانشناسی، مددکاری اجتماعی به کلیه معلولین و پیگیری آن و ارائه کلیه خدمات توانبخشی نظیر پزشکی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی شنوایی شناسی، بینایی سنجی و تجویز وسایل کمکی و خدمات ارتوپدی فنی و آموزش توانبخشی نابینایان و ناشنوایان
مرکز توانبخشی نابینایان (روزانه)
– پذیرش و ارائه خدمات مشاوره به نابینایان و پیگیری آن
– ارائه خدمات توانبخشی در جهت افزایش توانمندی معلولین نابینا
– ارائه خدمات فرهنگی مانند چاپ و ضبط کتب نابینایان به خط بریل و ارائه کتب گویا
– توزیع تجهیزات نابینایان و وسایل کمک آموزشی
– ارائه خدمات چشم پزشکی و ارزیابی بینایی
– حرفه آموزی نابینایان شامل ماشین نویسی، قالیبافی، کامپیوتر و امور هنری
-ارائه خدمات آموزشی توانبخشی جهت افزایش توانمندی معلولین ناشنوا از طریق تربیت شنیداری، گفتار درمانی، ارتقاء مهارتهای گفتاری و شنوایی و زبان اشاره، سواد آموزی و …
– ارائه خدمات آموزش فنی و حرفه ای به معلولین جسمی حرکتی، نابینا، ناشنوا متناسب با توانمندی و نوع و شدت معلولیت آنان برای جذب در بازار کار از طریق کلاس های مختلف روزانه در یکی از رشته های صنایع دستی بومی یا صنعتی

سایر خدمات :

از طرح های مهم سازمان بهزیستی در دفتر جسمی حرکتی، ویزیت دوره ای معلوین ضایعه نخاعی در منزل می باشد.
تیم سیار ضایعات نخاعی: به تیمی از افراد مجرب گفته می شود که فعالیت آن ارائه اقدامات توانبخشی، پزشکی، آموزشی به افراد معلول جسمی حرکتی به صورت گروهی یا انفرادی در محل اقامت فرد (خارج از مراکز درمانی) می باشد. این تیم متشکل از پزشک، فیزیوتراپیست، کاردرمانگر، پرستار، روانشناس و مددکار اجتماعی می باشد.
منظور از معلول ضایعه نخاعی هر فردی است که به علت ایجاد ضایعه در نخاع در نتیجه علل اکتسابی و علل غیراکتسابی دچار عوارض ناشی از ضایعه نخاعی گردد .

طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) : 

با توجه به اینکه اجرای برنامه های توانبخشی با رویکرد مشارکتی و حضور فعال معلول و خانواده وی در برنامه های توانبخشی و مبتنی بر جامعه بودن برنامه ها، اثربخشی آن ها را تکمیل می نماید، مشارکت فرد معلول، خانواده و جامعه محلی و ملی یکی از اصول مهم در توانبخشی معلولین می باشد. همچنین با توجه به نقش مهم و مؤثر آموزش همگانی در تمامی سطوح توانبخشی و افزایش اطلاع رسانی و آگاه سازی فرد معلول، خانواده و جامعه ( دولت های محلی و منطقه ای و ملی و سازمان های غیردولتی، متخصصین و … ) در درمان و توانبخشی گروه های مختلف معلولین، می توان به این نتیجه دست یافت که دستیابی به اهداف والای توانبخشی میسر نیست مگر در سوای اجرای توانبخشی مبتنی بر جامعه که یکی از رویکردهای نوین و در حال اجرا در تمامی برنامه های توانبخشی می باشد .

طرح توانبخشی کودکان ناشنوا از طریق کاشت حلزون :

یکی از روشهای توانبخشی برای کودکان کم شنوای بسیار عمیق که وسایل کمک شنوایی مانند سمعک برایشان مفید و سودمند نمی باشد، کاشت حلزون است. در این روش از طریق عمل جراحی پروتز مخصوصی در حلزون گوش بیمار قرار داده می شود. بعد از عمل جراحی با کمک اقدامات توانبخشی شامل تربیت شنیداری و گفتار درمانی، کودک به لحاظ رشد گفتار و زبان می تواند به شرایط نسبتاً عادی دست پیدا کند .

مراحل اجراء طرح فوق عبارتند از :

1 – مراجعه کودک به متخصص شنوایی شناسی سازمان بهزیستی که در صورت تایید کارشناسی شدت کمک شنوایی فرد و عدم سودمندی سمعک برای وی به مراکز کاشت حلزون ارجاع می شود .
2 – ارزیابی کامل شنوایی در مراکز کاشت حلزون
3 – مراجعه خانواده به بهزیستی محل سکونت جهت تشکیل پرونده برای کودک
4 – معرفی کودک همراه با مدارک پزشکی لازم به معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی کشور به منظور هماهنگی ها و اقدامات بعدی

تعاریف : 

تعاريف مبتني برالگوهاي سنتي: معلول كسی است كه، جامعه او را به خاطر رفتار و ظاهر متفاوت معلول تلقی می كند.
تعاريف مبتني برعملكردها و فعاليت ها: درك و شناخت معلوليت برمبنای محدوديت در عملكردها و فعاليت های فرد و باتوجه به وضعيت قبلی تعريف مي شود.
تعاريف مبتنی برقوانين رسمی: دربسياری ازكشورها به منظورحمايت از مجروحان و معلولين جنگي قوانينی برای تامين خدمات درمانی، توانبخشی، پرداخت مستمری و.. وضع می شود.
افراد معلول غالبا افرادی هستند:
1- ناتوان در اداره خود
2- ناتوان در وظايف خانوادگی
3- ناتوان در مراقبت ازخود
4- ناتوان دركسب حرفه و انجام فعاليتهای روزمره زندگي
5- مشكلات اقتصادی
6- مشكلات خانوادگی
7- مشكلات اجتماعی
8- مشكل مسكن

دلائل بی توجهی به نيازهای معلولين : 

1- حضور نداشتن اين افراد در امور جامعه( بويژه درسياستگذاری و برنامه ريزی )
2- عدم اعتقاد مسئولين به توانايی افراد معلول
3- عدم اعتقاد مسئولين به خدمات توانبخشی
4- كوچك شمردن مشكلات معلولين
5- گران بودن درمان و باز توانی افرادمعلول(خدمات توانبخشی)
(معلولDisabled presons) : مجموعه ای از عوامل جسمی، ذهنی، اجتماعی و يا تركيبی از آن ها كه به نحوی در زندگی شخصی اثر مضر بر جای گذارده و مانع ادامه زندگی وی به صورت طبيعی مي گردد، چنين فردی اصطلاحا معلول ناميده مي شود و غالبا به دليل عدم امكان زندگی مستقل از نظر شخصی و اجتماعی نيازمند توانبخشی است.

حقوق معلولين در جامعه :

طبق اعلاميه سازمان ملل متحد در سال 1975 موارد زير جزء حقوق معلولين است كه به تصويب كشورهای عضو رسيده است.
1. منظور از معلول، كسی است كه به علت نقص جسمی يا روحی از نظر تامين ضروريات زندگی ناتوان است.
2. در اعطا حقوق ياد شده نبايد به هيچ وجه تبعيضی بين آنان و خانواده شان قائل شد.
3. حفظ حيثيت انسانی معلولين، حق ذاتی آن ها است.
4. معلولين همانند ديگران دارای حقوق مدنی و سياسی هستند
5. بايد اقداماتی به عمل آورد تا معلولين بتوانند حتي المقدور متكی به خود باشند.
6. معلولين حق برخورداری از معالجات پزشكی، روانی و ناتوانی و غيره را دارند.
7. معلولين حق برخورداری از امنيت اقتصادی و اجتماعی و برخورداری از يك زندگی دلپذير را دارند.
8. نيازهای معلولين در تمام مراحل برنامه ريزی اقتصادی و اجتماعی مد نظر باشد.
9. معلولين حق زندگي با خانواده خود يا خانواده ای كه آنان را به فرزندی قبول نموده را دارند و حق شركت در فعاليت های اجتماعی و تفريحی را دارند.
10. معلولين بايد در قبال هرگونه استثمار، مقررات و رفتارهای تبعيض آميز و ناشايست حمايت شوند.
11. حق برخورداری از كمكهای حقوقی برای حمايت از نفس و دارائيشان را داشته باشند.
12. آگاهی معلولين و خانواده های آنان به حقوق حقه خود در اين اعلاميه

اقسام معلوليت : 

با توجه به نوع و ماهيت اختلالاتی كه بر معلول عارض مي شود به سه دسته تقسيم مي شود:
1. معلولين ذهني: كه خود به دو گروه زير تقسيم مي شود:
– عقب ماندگان ذهني
– بيماران روانی ( نوروزها ، پسيكوزها و اختلالات شخصيتی از قبيل رفتارهای ضد اجتماعی و اختلالات جنسی )
2. معلولين جسمي : نقص عضوها، نابينايان و ناشنوايان
3- معلولين اجتماعی: قشر مطرود جامعه ( معتادان، بزهكاران، ولگردان، روسپيان، محكومين زندان ها و متكديان حرفه ای)

معلولين جسمی :

گروه بندی معلولين جسمی :

تعريف معلول جسمی – حركتی :

تعريف معلول جسمی- حركتی شديد :

قانون جامع حمايت از حقوق معلولان :