چرا قانون معلولان اجرا نمیشود؟ فشار تورم و مشکلات بیپایان
قانون حمایت از افراد دارای معلولیت قرار بود زندگی هزاران نفر را بهتر کند، اما بعد از سالها هنوز بهطور کامل اجرا نشده است. این قانون زیر فشار بیتوجهی اداری، نبود بودجه، اجرای ناقص و ضعف فرهنگسازی مانده است. همانطور که مدیرعامل جامعه معلولان میگوید: «مشکل ما نبود قانون نیست؛ ارادهای برای اجرای آن دیده نمیشود.»
بودجه ناکافی؛ گره اصلی قانون
قانون در سالهای ۱۳۸۳ و ۱۳۹۶ تصویب شد اما همیشه با یک مشکل اساسی روبهرو بود: نبود بودجه کافی. وقتی برای اجرای مواد قانونی پولی در نظر گرفته نشود، توانبخشی، اشتغال، مناسبسازی و کمکهزینهها فقط در حد حرف باقی میمانند. طبق برآورد سال ۱۴۰۴، نیاز واقعی بیش از ۱۰۹ هزار میلیارد تومان بود اما تخصیص واقعی بسیار کمتر است.
قوانینی که اجرا نمیشوند
در قانون تأکید شده است که افراد دارای معلولیت باید از اماکن ورزشی دولتی رایگان استفاده کنند، اما بسیاری از مجموعهها این قانون را رعایت نمیکنند. همچنین قرار بود «صندوق حمایت از فرصتهای شغلی» فعال شود، اما فعلاً فقط چند جلسه تشکیل شده و اقدام جدی انجام نشده است.
نمایش کلیشهای معلولیت در رسانه
قانون صداوسیما را موظف به زیرنویس و زبان اشاره کرده، اما اجرای آن کمرنگ است. از طرف دیگر، در بسیاری از سریالها معلولیت بهعنوان تنبیه، مجازات یا نتیجه گناه نشان داده میشود؛ نگاهی اشتباه که نگاه جامعه را نیز تحتتأثیر قرار میدهد.
مناسبسازی ناقص و غیراستاندارد
خیلی از ساختمانهای جدید هنوز رمپ مناسب، عرض کافی درها یا سرویس بهداشتی استاندارد ندارند. درواقع مناسبسازی واقعی یعنی خود افراد معلول در طراحی مشارکت داشته باشند، نه اینکه فقط برای رفع تکلیف چند رمپ غیر استاندارد بسازند.
هزینههای توانبخشی که هر روز بیشتر میشود
قیمت تجهیزات توانبخشی چند برابر شده است. ویلچر ساده از ۴۰۰ هزار تومان به ۷ میلیون رسیده و ویلچر تخصصی حتی تا ۴۰ میلیون تومان قیمت دارد. بسیاری از تجهیزات هم بیمه نیستند و باید هر چند سال یک بار تعویض شوند؛ این یعنی فشار مالی سنگین برای خانوادهها.
چالشهای ادامهدار در آزمونهای استخدامی
اگرچه برخی افراد از طریق آزمونهای ویژه جذب شدهاند، اما مشکلات زیادی وجود دارد. دفترچههای استخدامی بدون توجه به معلولیت نوشته میشود و در مصاحبهها هم تصمیمگیری سلیقهای رخ میدهد. بارها دیده شده فردی فقط به دلیل نابینایی یا کوتاهی قد رد شده، در حالی که کار موردنظر ربطی به این موارد نداشته است.
مسکن و مشکلات دسترسی
بسیاری از واحدهایی که برای معلولان ساخته میشود، قابل استفاده نیست. رمپ مناسب ندارند، درها باریک است و فضای چرخش ویلچر وجود ندارد. نبود متخصص در طراحی باعث میشود این واحدها عملاً کاربردی نباشند.
تورم؛ فشاری چند برابر برای معلولان
تورم برای همه سخت است، اما برای فرد دارای معلولیت سختتر. او نمیتواند از هر وسیله نقلیه استفاده کند، هزینه درمان و تجهیزات بالا است و رفتوآمد دشوارتر. حتی در مترو هم بهدلیل نبود آسانسور در برخی ایستگاهها، رفتوآمد با مشکل همراه است.
کاهش ازدواج و بیکاری بالا
طبق آمارها، بیش از ۴۰ درصد معلولان هرگز ازدواج نکردهاند. دلیل فقط معلولیت نیست؛ بلکه نبود شغل، نداشتن درآمد و هزینههای بالای درمان و زندگی است. آمار بیکاری نیز بالای ۴۰ درصد است که یک بحران جدی محسوب میشود.
انتظارات از دولت و مجلس
جامعه معلولان از دولت میخواهد که قانون را کامل اجرا کند، معیشت را تقویت کند و زیرساختهای واقعی برای حضور اجتماعی فراهم کند. خانوادهها میگویند هزینه زندگیشان چند برابر است و حمایتهای فعلی اصلاً کافی نیست.
